Trong năm 2019 và 2020, nhiều Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) quan trọng mà Việt Nam tham gia điển hình là CPTPP đã có hiệu lực và EVFTA sẽ có hiệu lực và mang lại cơ hội thúc đẩy xuất khẩu cho sản phẩm dệt may Việt Nam.
Trong năm 2019, dưới tác động của cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung Quốc xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam đã chịu những ảnh hưởng nhất định. Cụ thế, biến động tỷ giá đồng tiền đã khiến giá hàng hóa gia công hàng dệt may tại Việt Nam cao hơn so với một số thị trường trong khu vực như Hàn Quốc, Trung Quốc; Nhập khẩu của các nước giảm (do tăng trưởng kinh tế giảm tốc khiến các đơn hàng xuất khẩu đối với các doanh nghiệp Dệt may Việt Nam giảm. Căng thẳng thương mại cũng tạo sức ép đối với nguồn cung sản phẩm dệt may trong bối cảnh các doanh nghiệp dệt may Việt Nam phải trả chi phí cao hơn để mua vải từ Trung Quốc đồng thời vẫn phải chịu áp lực giảm giá từ các đơn hàng xuất khẩu. Tính đến tháng 11/2019, một số doanh nghiệp dệt may có số đơn hàng mới năm 2020 chỉ bằng khoảng 80% so với cùng kỳ năm 2019. Đặc biệt, việc tiêu thụ sợi và nguyên phụ liệu gặp rất nhiều khó khăn vì thị trường xuất khẩu chủ lực là Trung Quốc (chiếm 60%) cắt giảm lượng nhập hàng. Năm 2020, xuất khẩu hàng dệt và may mặc của Việt Nam có thể có cơ hội tăng trưởng khá lớn nhờ các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới trong đó đặc biệt là 2 Hiệp định EVFTA và CPTPP.
Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan, trong 11 tháng năm 2019, kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc của Việt Nam sang thị trường các nước thành viên CPTPP đạt 5,06 tỷ USD, tăng 7,65% so với cùng kỳ năm 2018. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam sang hầu hết các thị trường thành viên đều tăng trưởng rất cao, ngoại trừ xuất khẩu sang Nhật Bản tăng chậm và xuất khẩu sang Singapore giảm. Kết quả này cho thấy hiệp định thương mại tự do CPTPP đã và đang đóng góp tích cực cho xuất khẩu, góp phần cải thiện cán cân thương mại của ngành dệt may nói riêng và cán cân thương mại của Việt Nam nói chung. Đặc biệt hiệp định CPTPP sau 1 năm có hiệu lực, xuất khẩu hàng may mặc của Việt Nam sang Mexico, Canada, Chile, Australia… đã tăng mạnh.
Bên cạnh việc mở rộng xuất khẩu trong bối cảnh kinh tế và thương mại thế giới trì trệ, các hiệp định thương mại tự do còn giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc vào một khu vực thị trường nhất định, giảm thiểu những rủi ro khi các thị trường tiêu thụ lớn hàng may mặc của Việt Nam gặp trở ngại.
Dự báo, xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam sang thị trường CPTPP tiếp tục bứt phá trong năm 2020 nhờ khả năng cạnh tranh cao về giá của hàng may mặc Việt Nam tại ở các thị trường mới như Australia, Canada, Mexico…, trong khi vẫn giữ được thị trường chủ lực Nhật Bản. Mặc dù vậy, điểm cần chú ý là tăng xuất khẩu nhờ CPTPP cũng kéo theo tăng nhập khẩu nguyên liệu cho ngành này với tốc độ tăng thêm nhập khẩu từ 7- 8%. Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, ngành dệt may chủ yếu nhập khẩu nguyên liệu (90% bông nguyên liệu, 100% xơ sợi tổng hợp, 50% sợi bông và 80% vải khổ rộng) từ thị trường Trung Quốc, Đài Loan và Hàn quốc. Đây là những thị trường không có mặt trong CPTPP vì vậy với nguyên tắc nguồn gốc xuất xứ “từ sợi trở đi , có nghĩa là các công đoạn từ sợi – vải – cắt may đều phải thực hiện trên lãnh thổ Việt Nam, các doanh nghiệp có thể không được lợi nhiều từ cắt giảm thuế quan. Điều này cũng cho thấy nhu cầu cấp bách trong tái cơ cấu ngành dệt nhằm thay thế nhập khẩu trong thời gian tới.
Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc của Việt Nam sang thị trường EU 11 tháng năm 2019 đạt 3,9 tỷ USD, tăng 4,19% so với 11 tháng năm 2018. Trong đó, xuất khẩu sang các thị trường Đức, Anh tăng chậm, thậm chí giảm xuất khẩu sang Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Đan Mạch… thì xuất khẩu sang Hà Lan, Bỉ, Ai Len… tăng mạnh. Các mặt hàng xuất khẩu đạt tốc độ tăng trưởng cao của Việt Nam sang thị trường EU là áo sơ mi, đồ lót, áo thun, quần dài, quần áo bơi, áo len… Với EVFTA khi được thực thi sẽ có cơ hội rất lớn đối với ngành dệt may Việt Nam.
Với 42,5% dòng thuế áp dụng đối với các sản phẩm dệt may sẽ giảm về 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực, còn lại sẽ giảm về 0% theo lộ trình 3-7 năm sẽ giúp hàng hóa Việt Nam dần trở nên cạnh tranh hơn so với Trung Quốc và cạnh tranh ngang bằng về giá với các nước hiện đang được hưởng thuế 0% như Campuchia, Bangladesh, Lào.
Dự báo năm 2020 kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc của Việt Nam sang EU ước đạt 5 – 5,5 tỷ USD và tăng thêm từ 0,8 – 1,2 tỷ USD so với năm 2019 và nhiều khả năng tăng thêm 3,2 tỷ USD năm 2025. Khó khăn lớn nhất vẫn là quy tắc xuất xứ (mặc dù có thuận lợi hơn so với Hiệp định CPTPP) do hiện nay nguyên liệu chính là vải vẫn phải phụ thuộc vào nhập khẩu (đến 70%), phần lớn từ các nước ngoài khối (gần 82% lượng vải nhập khẩu, Hàn Quốc khoảng 16,9%). Quy tắc này một mặt hạn chế sự hưởng lợi của hàng may mặc gia công đơn thuần nhưng mặt khác lại là động lực cho các nhà đầu tư đầu tư vào ngành công nghiệp phụ trợ như dệt sợi, dệt vải, nhuộm, hoàn tất… góp phần phá vỡ “nút thắt cổ chai trong ngành dệt may Việt Nam.
Nguồn: Bộ Công Thương
